Waarom is 'bakfietsouder' zo'n beladen term?

foto: Gents Milieufront

 

“Het hart links, de portefeuille rechts en de bak vooraan op de fiets”, zo werden bakfietsouders zes jaar geleden al omschreven (De Standaard). Of je het daar nu mee eens bent of niet: hoe komt het dat een neutrale term zo beladen kan worden? Annemie Peeters legde de vraag voor aan Jef Verschueren, hoogleraar taalkunde aan de UA.

“Het woord ‘bakfiets’ is eenvoudig” begint Verschueren. “Het is een fiets waar een bak aan gemonteerd is.” De oudere mensen onder ons zullen zich wel herinneren dat die fiets gebruikt werd als bestelwagentje. Dat gebruik van de bakfiets is ondertussen verdwenen uit het straatbeeld, maar er kwam vervolgens iets gelijkaardigs – met kindjes – op de markt. “Dus de term was gauw gevonden.”

Vroeger werden er dus goederen mee vervoerd, terwijl dat vandaag kinderen zijn. En dat geeft meteen ruimte om er “humoristisch” mee om te gaan. Want als je een term van één context naar een andere context verschuift, kan je er ironiserend mee gaan spelen. En daarna is de volgende stap snel gezet: heel snel kan je ook van ironie naar sarcasme gaan.

Vervolgens kom je van de term ‘bakfiets’ tot ‘bakfietsouder’. Je beschrijft iets aan de hand van iets anders dat ermee geassocieerd is. Dat heet metonymie. Denk bijvoorbeeld ook aan de term ‘Witte Huis’: dat gaat meestal over de Amerikaanse regering, en niet over een wit huis. Je maakt gebruik van één aspect van het gedrag van een categorie van mensen om ze daarmee in hun totaliteit te benoemen. “Het resultaat daarvan is een heel vaag begrip. Want we weten allemaal dat mensen die met bakfietsen rijden niet te reduceren zijn tot die specifieke vorm van gedrag”, zegt Verschueren. “En wanneer je een vage term hebt, kan je vervolgens ook makkelijk stereotypie creëren.”

Maar wat moeten de bakfietsouders nu doen om de negativiteit te keren? “Dat heb je niet in de hand,” zegt Verschueren, “omdat iedereen gebruik kan maken van termen zoals hij dat wil.”

bron: Radio 1

Your device does not support this media type
Popout

Bakfiets

Bende van Annemie, Radio 1
7 september 2017