Taalmail 151 - 175

Gebruik Ctrl-F om in deze pagina te zoeken.

Taalmail 151 - 6 oktober 2003

  • Het ritme in de wedstrijd lag erg hoog.
    √ Het tempo in de wedstrijd lag erg hoog.

    Ritme heeft betrekking op het metrum, de cadans. Tempo heeft te maken met snelheid.


  • Later vormen de balken een prachtige zuilengaanderij.
    √ Later vormen de balken een prachtige zuilengalerij.

    Gaanderij is minder gebruikelijk dan galerij. De samenstelling zuilengaanderij is zeer ongewoon.


  • Om beurt krijgen de lidstaten een stemgerechtigde commissaris.
    Om de beurt krijgen de lidstaten een stemgerechtigde commissaris.

    Om beurten is ook goed.


  • Dat zou heel wat toeristen kunnen naar Limburg lokken.
    √ Dat zou heel wat toeristen naar Limburg kunnen lokken.

    Hou de werkwoorden bij elkaar. De plaatsbepaling (naar Limburg) mag niet tussen de werkwoorden staan.


  • Dat is goed voor enkele liter water per vierkante meter.
    √ Dat is goed voor enkele liters water per vierkante meter.

    Na enkele in de zin van 'een klein aantal' staat een maataanduiding (liter) in het meervoud.


  • ... dan zal hij daar niet langer deel vanuit maken.
    √ ... dan zal hij daar niet langer deel van uitmaken.

    De infinitief is deel uitmaken van. Van en uit worden in deze verbinding altijd los van elkaar gespeld.


  • Nobelprijs
    √ uitspraak: noo·bel·preis

    De prijs is genoemd naar de Zweedse industrieel Alfred Nobel [noo·bel].



Taalmail 152 - 13 oktober 2003

  • Hij zei dat de gevolgen van grote herstructureringen verzacht moeten worden en de belasting op ploegenarbeid omlaag.
    √ Hij zei dat de gevolgen van grote herstructureringen verzacht moeten worden en dat de belasting op ploegenarbeid omlaag moet.

    Verkeerde samentrekking. Moeten heeft een verschillende vorm en functie in beide zinnen.


  • Zeg 's iets leuk.
    √ Zeg 's iets leuks.

    Iets leuks zeggen betekent: iets zeggen wat leuk is. Iets leuk zeggen betekent: iets op een leuke manier zeggen. Het eerste was bedoeld.


  • ... Schwarzenegger, die al zeventien jaar is getrouwd met Maria Shriver.
    √ ... Schwarzenegger, die al zeventien jaar getrouwd is met Maria Shriver.

    Getrouwd is hier een bijvoeglijk naamwoord. Het moet voor het werkwoord staan. Vervang het door een ander bijvoeglijk naamwoord (bv. gelukkig) en je hoort het meteen.


  • We hebben de doden niet vergeten en zullen hen nooit vergeten.
    √ We zijn de doden niet vergeten en zullen hen nooit vergeten.

    Iets vergeten zijn betekent: iets niet meer weten, zich iets niet meer herinneren, ergens niet meer aan denken. Iets vergeten hebben betekent: iets niet gedaan of meegebracht hebben ('Ik heb mijn paraplu thuis vergeten.').


  • Dat is een stijging van ruim twee en een halve procent.
    √ Dat is een stijging van ruim twee en een half procent.

    Procent is onzijdig.


  • De plannen stuiten op heel wat verzet, ondermeer van een lokale actiegroep.
    √ De plannen stuiten op heel wat verzet, onder meer van een lokale actiegroep.

    Onder meer is geen samenstelling en wordt altijd als twee woorden gespeld.


  • zeventig
    √ uitspraak: see·vən·təg

    Uitspreken als drie lettergrepen. Dat geldt ook voor negentig [nee·gən·təg], zeventien [zee·vən·tien] en negentien [nee·gən·tien].



Taalmail 153 - 3 november 2003

  • De finish is ingemetst in het wegdek.
    √ De finish is ingemetseld in het wegdek.

    Metsen is geen standaardtaal. Iemand die metselt, is een metselaar.


  • Dat zuurstof zit in het buskruit zelf.
    Die zuurstof zit in het buskruit zelf.

    In het gewone taalgebruik is zuurstof een de-woord. In wetenschappelijke teksten wordt zuurstof ook als een het-woord gebruikt, maar de meeste woordenboeken nemen dat gebruik (nog) niet op.


  • Duizenden hectaren bos is vernield.
    √ Duizenden hectaren bos zijn vernield.

    Door het meervoud duizenden moet de persoonsvorm in het meervoud staan. Bij een precieze hoeveelheid is het enkelvoud gebruikelijk: duizend hectare bos is vernield. Het woord hectare staat in dat geval in het enkelvoud.


  • Dat is minimum tien miljoen euro.
    √ Dat is minimaal tien miljoen euro.

    Minimum is een zelfstandig naamwoord. Er kunnen samenstellingen mee gemaakt worden: minimumloon. Als bijwoord, in de zin van minstens, is het minimaal.


  • Volgens IATA gaat de luchtvaartsector vanaf 2004 weer winst beginnen te maken.
    √ Volgens IATA maakt de luchtvaartsector vanaf 2004 weer winst.

    Omslachtige formulering. Gaat, beginnen en vanaf drukken hetzelfde uit.


  • Eerder had de topman laten doorschemeren dat Oostende daar bijhoorde.
    √ Eerder had de topman laten doorschemeren dat Oostende daarbij hoorde.

    Bij is geen deel van het werkwoord, maar een apart voorzetsel: bij iets horen. Het voorzetsel bij vormt met daar het voornaamwoordelijk bijwoord daarbij.


  • epidemie
    √ uitspraak: ee·pie·dee·mie

    Al gemeld. Klemtoon op de laatste lettergreep.



Taalmail 154 - 10 november 2003

  • De drie slachtoffers waren de keel overgesneden.
    √ De drie slachtoffers was de keel doorgesneden.

    Het onderwerp van de zin is keel. De persoonsvorm moet daarom in het enkelvoud. In het algemeen Nederlands wordt over niet gebruikt in de zin van 'kapot', ook niet als eerste deel van een werkwoord.


  • Maertens ging ook bij alle ploegen langs vooraleer te stoppen.
    √ Maertens ging ook bij alle ploegen langs voor(dat) hij stopte.

    Na vooraleer gebruiken we een vervoegd werkwoord (vooraleer hij stopte), geen infinitief. Vooraleer is formeler dan voor(dat).


  • Eens je daar staat, denk je niet meer aan lege batterijen.
    Zodra je daar staat, denk je niet meer aan lege batterijen.

    Eens is geen standaardtaal in de zin van zodra. Ook goed: Als je daar eenmaal staat, ...


  • De vluchtelingen zijn opnieuw het land uitgewezen.
    √ De vluchtelingen zijn opnieuw uitgewezen / het land uit gezet.

    Iemand het land uitwijzen is een contaminatie van iemand uitwijzen en iemand het land uit zetten.


  • Hij legde zijn functie neer nadat in een rapport wanpraktijken aan het hof aan het licht kwamen.
    √ ... nadat in een rapport wanpraktijken aan het hof aan het licht gekomen waren.

    Al gemeld. Gebruik een voltooide tijd (een tijd met een voltooid deelwoord) na nadat.


  • Deze bewerking van het Requiem door een 19e eeuwse bewonderaar is nu op cd gezet.
    √ Deze bewerking van het Requiem door een 19e-eeuwse bewonderaar is nu op cd gezet.

    Er moet een streepje staan tussen 19e en eeuwse. Bij de VRT schrijven we rangtelwoorden met een e op dezelfde hoogte als het getal, volgens het advies van het Taaladviesoverlegcomité van de Taalunie.


  • hysterie
    √ uitspraak: his·tee·rie, hies·tee·rie

    Klemtoon op de laatste lettergreep. De y staat voor een korte doffe of korte heldere i.



Taalmail 155 - 17 november 2003

  • In de kranten heerst twijfel over de leefbaarheid van een zelfstandige groene partij.
    √ In de kranten heerst twijfel over de levenskracht van een zelfstandige groene partij.

    Leefbaar betekent: geschikt om in te leven (zoals in Leefbaar Nederland). Een nieuwe partij is al of niet levensvatbaar.


  • België gaat terug militairen naar Congo sturen.
    √ België gaat weer militairen naar Congo sturen.

    Kennelijk onuitroeibaar. Als opnieuw bedoeld is, is het weer.


  • Voor het eerst sinds '94 zijn Belgische militairen actief in onze oud-kolonies.
    √ Voor het eerst sinds '94 zijn Belgische militairen actief in onze voormalige kolonies.

    Het voorvoegsel oud- kan alleen voor mensen gebruikt worden: oud-strijder. Ook in plaatsnamen komt het voor: Oud-Heverlee.


  • Jullie zijn maar met drie.
    √ Jullie zijn maar met z'n drieën.

    Een hoofdtelwoord na een voorzetsel eindigt op -en. Het bezittelijk voornaamwoord (hier z'n) mag in het algemeen Nederlands niet ontbreken.


  • De vandalen trokken de kaders met de uurregeling van de muur.
    √ De vandalen trokken de borden met de dienstregeling van de muur.

    Kader is geen algemeen Nederlands in de zin van 'lijst van een schilderij, affiche en dergelijke'. In het Frans is het horaire, in het Nederlands dienstregeling.


  • Je moet wel weten waar je heengaat.
    √ Je moet wel weten waar je heen gaat.

    Heengaan, in één woord, betekent 'weggaan' of 'sterven'. Gewoner is: ... waar je naartoe gaat.


  • dementie
    √ uitspraak: dee·men·(t)sie

    Klemtoon op de middelste lettergreep.



Taalmail 156 - 24 november 2003

  • De Roeck zit als enige groene in het parlement, nadat Agalev al haar zetels heeft verloren.
    √ De Roeck zit als enige groene in het parlement, nadat Agalev al zijn zetels heeft verloren.

    Agalev is onzijdig: het vroegere Agalev. Naar een onzijdige naam verwijzen we met zijn.


  • De chauffeur van de auto raakte lichtgewond, de tweede inzittende vecht nog steeds voor zijn leven.
    √ De bestuurder van de auto raakte lichtgewond ...

    Een chauffeur is iemand die beroepshalve met een (vracht)auto, bus, taxi e.d. rijdt. Wie niet beroepshalve rijdt, is een bestuurder. Als we de rijstijl van een bestuurder beoordelen, kunnen we hem ook een goede / slechte chauffeur noemen.


  • Het paar liet zich gewillig ondervragen door de verzamelde pers.
    √ Het paar liet zich gewillig interviewen door de verzamelde pers.

    Justitie ondervraagt (verhoort) verdachten. Journalisten stellen vragen aan het paar.


  • De duikers hebben ook een rugzak met een mes en kledij gevonden.
    √ De duikers hebben ook een rugzak met een mes en kleren gevonden.

    Kledij wordt vooral gebruikt voor ambtsgewaden en traditionele klederdracht.


  • Club is niet zinnens Trond Sollied te ontslaan, niet in het minst wegens zijn vet contract.
    √ Club is niet van plan Trond Sollied te ontslaan, niet het minst wegens zijn vette contract.

    Zinnens is geen standaardtaal. Na een bezittelijk voornaamwoord (zijn) moet het bijvoeglijk naamwoord (vet) verbogen worden. Niet in het minst betekent 'helemaal niet', niet het minst betekent 'vooral'.


  • Klik hier en wordt lid.
    √ Klik hier en word lid.

    De gebiedende wijs klik eindigt niet op t, de gebiedende wijs word ook niet.


  • file
    √ uitspraak: fie·lə

    In file zit een korte heldere ie. Dat geldt ook voor woorden als titel en kilometer.



Taalmail 157 - 1 december 2003

  • De euro staat op haar hoogste peil sinds de introductie in 2001.
    √ De euro staat op zijn hoogste peil sinds de introductie in 2001.

    Het woord euro is mannelijk. We spellen euro met een kleine letter, net zoals andere munteenheden.


  • Het parket voert een onderzoek.
    √ Het parket onderzoekt de zaak.

    In het Nederlands voeren we een onderzoek uit.


  • Advocaat Van Heeswijck legt uit hoe de vork aan de steel zit.
    √ Advocaat Van Heeswijck legt uit hoe de vork in de steel zit.

    Let op het voorzetsel: je wilt weten hoe de vork in de steel zit.


  • Gisteren stapten duizenden Litouwers op in de hoofdstad Vilnius.
    √ Gisteren betoogden duizenden Litouwers in de hoofdstad Vilnius.

    Opstappen betekent 'weggaan', 'ontslag nemen'. Opstappen gebruiken we ook voor instappen in een tram, trein en bus.


  • Zijn er senatoren van gedacht veranderd?
    √ Zijn er senatoren van mening veranderd?

    Gedacht is te informele (Belgische) spreektaal voor verslaggeving. Je verandert van gedachte of van mening.


  • Ze houdt van de paarden én van de jockey's.
    √ Ze houdt van de paarden én van de jockeys.

    Na een y komt er een apostrof als er een medeklinker voor de y staat: baby's, hobby's, dandy's. Maar: sprays, medleys, cowboys.


  • reclame
    √ uitspraak: rə·klaa·mə

    In de eerste en de laatste lettergreep van reclame zit een doffe e. Dat geldt ook voor reportage.



Taalmail 158 - 8 december 2003

  • Halfdrie is het moment waarop de renners van start gaan gaan.
    √ Halfdrie is het moment waarop de renners van start zullen gaan.

    In het algemeen Nederlands kan het hulpwerkwoord gaan (van de toekomende tijd) niet met het zelfstandig werkwoord gaan gecombineerd worden. Stilistisch is het ook niet fraai.


  • Vandaag begint in Antwerpen het proces tegen drie mannen die een homejacking zouden hebben gepleegd bij Zillion-baas Frank Verstraeten en zijn ex-lief Brigitta Callens.
    √ ... en zijn ex-vriendin Brigitta Callens.

    Kwestie van stijl. Lief is ook in het Belgische Nederlands te informeel voor verslaggeving.


  • De hinder voor de Noordrand wordt zo veel mogelijk beperkt door verschillende pistes te gebruiken.
    √ De hinder voor de Noordrand wordt zo veel mogelijk beperkt door verschillende start- en landingsbanen te gebruiken.

    Een piste is een baan voor sportwedstrijden (wielrennen, atletiek, skiën) of de ring van een circus. Vliegtuigen maken gebruik van start- en landingsbanen (in het Frans: pistes).


  • De Belgen hebben gemiddeld 12 000 euro op hun spaarboekje, ook de borelingen.
    √ De Belgen hebben gemiddeld 12 000 euro op hun spaarboekje, ook de pasgeboren kinderen.

    Boreling is niet echt fout, maar klinkt wel wat ouderwets. Gewoner zijn baby en zuigeling.


  • Club Brugge boert achteruit na verlies van Standard.
    √ Club Brugge boert achteruit na verlies tegen Standard.

    In de oorspronkelijke zin is niet duidelijk of Club Brugge dan wel Standard verloren heeft. Volgens de woordenboeken is het verliezen van een tegenstander, maar tegen komt ook vaak voor.


  • Ook de peilers van de brug hebben onder de brand geleden.
    √ Ook de pijlers van de brug hebben onder de brand geleden.

    Een brug heeft pijlers om de constructie te ondersteunen. Een peiler verricht peilingen: een opiniepeiler.


  • trainer
    √ uitspraak: tree·nər

    Trainen rijmt op benen.



Taalmail 159 - 15 december 2003

  • Maar waar dat allemaal heeft toe geleid?
    √ Maar waar dat allemaal toe heeft geleid?

    Houd de werkwoorden bij elkaar. Toe mag niet tussen de werkwoorden staan.


  • Waarom het vliegtuig neergestort is, wordt nog onderzocht.
    Wat de oorzaak van het vliegtuigongeluk is, wordt nog onderzocht.

    Het vliegtuig had geen reden, drijfveer of motief (waarom) om neer te storten. Er is wel een oorzaak voor het ongeluk.


  • Volgens deskundigen is de vrouw gestorven in het kabinet van de arts.
    √ Volgens deskundigen is de vrouw gestorven in de praktijkruimte van de arts.

    In het Frans heeft een arts een cabinet. In het Nederlands heeft hij een praktijk(ruimte).


  • De Amerikaanse legerleiding geeft voorlopig geen commentaar omwille van veiligheidsredenen.
    Om veiligheidsredenen geeft de Amerikaanse legerleiding voorlopig geen commentaar.

    Omwille van veiligheidsredenen is een vermenging van om veiligheidsredenen en omwille van de veiligheid. Met de bepaling voorop loopt de zin beter.


  • Ze scheerden ook zijn baard af.
    √ Ze schoren ook zijn baard af.

    Wel: de komeet scheerde langs de aarde.


  • Het nummer is geschreven voor het album 'Hè hè', dat geproduced werd door Henny Vrienten.
    √ ..., dat geproducet werd door Henny Vrienten.

    In de uitspraak eindigt de stam van producen op een s, een stemloze medeklinker: [proo·djoes]. In het voltooid deelwoord en de onvoltooid verleden tijd komt er daarom een t. In de onvoltooid verleden tijd is de t hoorbaar: hij producete.


  • Simon Stevin
    √ uitspraak: sie·mon stee·vin

    Simon Stevin is een Zuid-Nederlandse wiskundige uit de zestiende eeuw. Ook in Stevinstraat is het [stee·vin].



Taalmail 160 - 5 januari 2004

  • Moest dat de kop van de trainer kosten?
    √ Moest dat de trainer de kop kosten?

    Vaste verbinding: iets kost iemand de kop.


  • U krijgt nu een samenvatting van de editorialen in de kranten van dinsdag.
    √ U krijgt nu een samenvatting van de (redactionele) commentaren in de kranten van dinsdag.

    Het Franse éditorial heet in het Nederlands hoofdartikel, redactioneel artikel of commentaar.


  • Wil u dat Verhofstadt zijn tweede ambtstermijn uitdoet?
    Wilt u dat Verhofstadt zijn tweede ambtstermijn uitdoet?

    Gebruik de vormen van de tweede persoon bij u: kunt, zult, bent, hebt. Uitdoen is in deze context alleen in België bekend. In Nederland wordt afmaken gezegd.


  • Op het eerste zicht valt de schade best mee.
    √ Op het eerste gezicht valt de schade best mee.

    Vaste verbinding: op het eerste gezicht.


  • In de diergeneeskunde wordt te vaak antibiotica voorgeschreven.
    √ In de diergeneeskunde worden te vaak antibiotica voorgeschreven.

    Antibiotica is een meervoud. Het enkelvoud is antibioticum.


  • Derde-Wereldland
    √ derdewereldland

    Samenstellingen met derde wereld worden als één woord en zonder hoofdletters gespeld.


  • Zamu
    √ uitspraak: zaa·muu

    Zamu staat voor '(vereniging van) zangers en muzikanten'. Geen oe in de laatste lettergreep: het zijn geen 'moezikanten'.



Taalmail 161 - 12 januari 2004

  • Steeds meer bedrijven stoppen met de vermelding van de prijs in frank naast deze in euro.
    √ Steeds meer bedrijven stoppen met de vermelding van de prijs in frank naast die in euro.

    In combinatie met een voorzetselconstituent (hier in euro) gebruiken we altijd die en dat. In Nederland staat de munteenheid in het meervoud: in franken, in euro's.


  • Volgens de jury hebben de zes schuldigen met voorbedachte rade gehandeld.
    √ Volgens de jury hebben de zes schuldigen met voorbedachten rade gehandeld.

    Vaste verbinding. De buigings-n mag niet ontbreken.


  • Vrijsen heeft vertrouwelijke informatie laten doorsijpelen om Slangen te bevoordeligen.
    √ Vrijsen heeft vertrouwelijke informatie laten doorsijpelen om Slangen te bevoordelen.

    Als iemand ergens meer voordeel bij heeft dan een ander, is hij bevoordeeld.


  • Geboortes kunnen vanaf eind dit jaar mogelijk in de materniteit zelf aangegeven worden.
    √ Geboortes kunnen vanaf eind dit jaar mogelijk in de kraamkliniek zelf aangegeven worden.

    Maternité in het Frans, kraamkliniek of kraamafdeling in het Nederlands.


  • De Queen Mary 2 is in de vaart genomen.
    √ De Queen Mary 2 is in de vaart gebracht.

    Een schip wordt in de vaart gebracht en uit de vaart genomen.


  • Het schandaal rond Parmalat deint verder uit.
    √ Het schandaal rond Parmalat dijt verder uit.

    Een schip deint op de golven. Een schandaal dijt uit.


  • Mechelen vraagt zijn inwoners op zoek te gaan naar laat-Middeleeuwse kelders.
    √ Mechelen vraagt zijn inwoners op zoek te gaan naar laatmiddeleeuwse kelders.

    Dit spellingadvies is verouderd. Historische perioden krijgen een hoofdletter: de Late Middeleeuwen. Afleidingen ervan krijgen een kleine letter. De Woordenlijst spelt laatmiddeleeuws als één woord, maar de taalgebruiker mag met een streepje de structuur verduidelijken: laat-middeleeuws.



Taalmail 162 - 19 januari 2004

  • De media heeft uitvoerig aandacht besteed aan Parmalat, een grote fraudezaak.
    √ De media hebben uitvoerig aandacht besteed aan Parmalat, een grote fraudezaak.

    Media is het meervoud van medium. Er hoort een persoonsvorm in het meervoud bij.


  • Het heeft geen belang of je iets zinnigs zegt of niet.
    √ Het is niet van belang of je iets zinnigs zegt of niet.

    Volgens Van Dale behoort belang hebben niet tot de standaardtaal. Correct is: van belang zijn.


  • De Roemenen dierven na jaren dictatuur hun mond open te doen.
    √ De Roemenen durfden na jaren dictatuur hun mond open te doen.

    Durven wordt in het huidige Nederlands regelmatig vervoegd: durfde, gedurfd. De onregelmatige vormen dierf en dorst zijn ouderwets.


  • Als je de Wereldgezondheidsorganisatie al niet meer mag betrouwen ...
    √ Als je de Wereldgezondheidsorganisatie al niet meer mag vertrouwen...

    Betrouwen is geen standaardtaal, zegt Van Dale.


  • Wegens groot succes werd het verblijf van het reuzenrad met twee weken verlengd.
    √ Wegens groot succes bleef het reuzenrad twee weken langer staan.

    Onzorgvuldige formulering in naamwoordstijl: een reuzenrad dat ergens verblijft?


  • Het station Noorderdokken wordt de draaischijf voor het woonwerkverkeer naar de haven.
    √ Het station Noorderdokken wordt de draaischijf voor het woon-werkverkeer naar de haven.

    Een samenstelling die gelijkwaardige delen (hier woon en werk) bevat, krijgt tussen die delen een streepje: koers-winstverhouding, noord-zuidverbinding. Draaischijf is Belgisch-Nederlands voor 'centrum', 'spil'.


  • Melbourne
    √ uitspraak: mel·bən, mel·bo:n

    Australiërs zeggen uitsluitend mel·bən. Melbourne rijmt net als Osbourne ook met het Engelse woord born, maar niet met burn.



Taalmail 163 - 26 januari 2004

  • Vanavond laat hij u genieten van Arabo-Andalusische muziek.
    √ Vanavond laat hij u genieten van Arabisch-Andalusische muziek.

    Gebruik in zulke samenkoppelingen de bijvoeglijke naamwoorden zoals ze los gebruikt worden. De vorm met -o is een Franse constructie. Anglo-Amerikaans is wel gebruikelijk.


  • Maar de Bush-administratie ontkent dat.
    √ Maar de regering-Bush ontkent dat.

    In het Engels Bush administration, in het Nederlands de regering-Bush.


  • De Belg wil nog fit zijn als hij op pensioen gaat.
    √ De Belg wil nog fit zijn als hij met pensioen gaat.

    Je gaat en bent met pensioen.


  • De vluchtelingen zijn de ganse dag ondervraagd.
    √ De vluchtelingen zijn de hele dag ondervraagd.

    Gans is verouderd.


  • Vanaf morgen kunt u uw geld uit het buitenland terughalen, mits het betalen van een boete.
    √ Vanaf morgen kunt u uw geld uit het buitenland terughalen, tenminste als u de boete betaalt.

    Mits is geen voorzetsel, maar een voegwoord. Na mits moet een zin met een vervoegd werkwoord komen.


  • De burgemeester wil daarvoor de toelating geven.
    √ De burgemeester wil daarvoor toestemming geven.

    Toelaten is synoniem met dulden, tolereren. Het is 'passiever' dan toestaan en toestemming geven. Als een burgemeester expliciet zegt dat er betoogd mag worden, dan geeft hij toestemming voor de betoging.


  • Kardinaal Danneels distancieert zich van de uitlatingen van Joos.
    √ Kardinaal Danneels distantieert zich van de uitlatingen van Joos.

    Let op: distantiëren met een t.



Taalmail 164 - 4 februari 2004

  • De Franse regering heeft het wetsontwerp over het islamitische hoofddoek goedgekeurd.
    √ De Franse regering heeft het wetsontwerp over de islamitische hoofddoek goedgekeurd.

    Het doek verwijst naar geweven stof. De doek is een voorwerp in die stof. Het doek kan ook een schilderij, een projectiescherm of een toneelscherm zijn.


  • Stijn zette zich naast de chauffeur.
    √ Stijn ging naast de chauffeur zitten.

    Zich zetten is geen standaardtaal in de zin van gaan zitten.


  • Braadkip kost iets duurder.
    √ Braadkip kost iets meer.

    Een klassieke vermenging van twee uitdrukkingen: duur zijn en veel kosten.


  • De Gucht wil geen langgerokken debatten meer.
    √ De Gucht wil geen langgerekte debatten meer.

    Rekken is een regelmatig werkwoord: rekken, rekte, gerekt.


  • De werkzaamheden zullen natuurlijk voor hinder zorgen.
    √ De werkzaamheden zullen natuurlijk tot hinder leiden.

    Zorgen voor is niet fout, maar het wordt te pas en te onpas gebruikt. Kies eens een ander woord: hinder veroorzaken, hinder geven.


  • Via MTV Live biedt Telenet live muziek aan.
    √ Via MTV Live biedt Telenet livemuziek aan.

    Combinaties met live worden als één woord gespeld, behalve als de klinkers botsen (live-uitzending) of als het tweede deel een afkorting is (live-cd).


  • Dutroux' advocaat dagvaardt minister Onkelinx.
    Dutrouxs advocaat dagvaardt minister Onkelinx.

    We gebruiken alleen een apostrof als de naam op een sisklank eindigt. Dutroux eindigt in de uitspraak op oe. Daarom wordt de bezitsvorm met een extra s gespeld.



Taalmail 165 - 11 februari 2004

  • Zijn avontuur is op een sisser afgelopen.
    √ Zijn avontuur is met een sisser afgelopen.

    Let op het voorzetsel: met een sisser aflopen.


  • Heb je goed geluisterd, dan kun je vanaf nu je kandidatuur stellen.
    √ Heb je goed geluisterd, dan kun je je vanaf nu kandidaat stellen.

    Je stelt je kandidaat, meldt je aan als kandidaat of dient je kandidatuur in.


  • Frankrijk en Duitsland zeggen dat ze niet nog meer willen ophoesten.
    √ Frankrijk en Duitsland zeggen dat ze niet nog meer willen betalen.

    Kwestie van taalregister. Ophoesten is te informeel voor een verslag.


  • We zullen meteen eens vragen hoe ze het daar stellen.
    √ We zullen meteen eens vragen hoe het daar met ze gaat / is.

    Ook een kwestie van taalregister. Het goed stellen klinkt bijzonder ouderwets en formeel in een amusementsprogramma en is bovendien geen standaardtaal.


  • Grijs? Fantastische kleur voor een auto. Je hoeft hem nooit te kuisen.
    √ Grijs? Fantastische kleur voor een auto. Je hoeft hem nooit te wassen.

    Kuisen gebruiken we in de standaardtaal alleen in figuurlijke zin: de gekuiste versie van een boek.


  • Ik heb een croissant en een tas koffie gekregen.
    √ Ik heb een croissant en een kop(je) koffie gekregen.

    Tas is 'schoon Vlaams'.


  • De 800 meter-loper beweert dat hij sneller is dan de 400 meter-loper.
    √ De 800-meterloper beweert dat hij sneller is dan de 400-meterloper.

    Net zo: 1-aprilgrap, 45-toerenplaat, 11-juliviering.


  • Let op!

  • Het spellingadvies is verouderd. De Woordenlijst spelt sinds 2005 800 meterloper, 1 aprilgrap, 45 toerenplaat en 11 juliviering.

Taalmail 166 - 18 februari 2004

  • Ik ben ten allen tijde onpartijdig gebleven.
    √ Ik ben te allen tijde onpartijdig gebleven.

    Een lijst met vaste verbindingen staat in de rubriek Taalkwesties. Altijd is minder formeel dan te allen tijde.


  • Ze weigeren de handtekeningen te leveren die de aanstelling moeten mogelijk maken van Simonet.
    √ ... die de aanstelling van Simonet mogelijk moeten maken.

    Kromme zin. Hak niet midden in een korte woordgroep (Simonet hoeft niet extra beklemtoond te worden). Mogelijk moet voor de werkwoorden moeten en maken staan.


  • De studenten werden als contrarevolutionairen aanzien.
    √ De studenten werden als contrarevolutionairen gezien / beschouwd.

    Aanzien voor duidt een vergissing aan: ze zagen me voor iemand anders aan. Het voltooid deelwoord van áánzien (let op de klemtoon!) is aangezien.


  • Opvallend was dat ook Laetitia Delhez kwam luisteren, een van de twee meisjes die de kelder van Dutroux overleefd heeft.
    √ ... een van de twee meisjes die de kelder van Dutroux overleefd hebben.

    Twee meisjes hebben de kelder van Dutroux overleefd. Laetitia is een van hen.


  • Ook de leerkrachten vinden de nieuwe manier van werken boeiend en plezant.
    √ Ook de leerkrachten vinden de nieuwe manier van werken boeiend en prettig / plezierig.

    Kwestie van stijl. Plezant is te informele (Belgische) spreektaal voor een journaalverslag.


  • De vrouw ging zo te keer dat ze even flauwviel.
    √ De vrouw ging zo tekeer dat ze even flauwviel.

    Tekeergaan wordt als één woord gespeld. Ook de vervoegde vormen moeten zo veel mogelijk als één woord gespeld worden: gaat/ging tekeer, tekeergegaan, ... omdat ze zo tekeerging.


  • 7.20 uur
    √ lezen als: twintig over zeven, tien voor halfacht

    Beide varianten zijn goed. Tijdstippen schrijven we in lopende tekst zoals hierboven. Het woord uur kan ook tot u. afgekort worden.



Taalmail 167 - 25 februari 2004

  • Kleine platenzaken kunnen niet de megakortingen krijgen die grote ketens kunnen onderhandelen.
    √ Kleine platenzaken kunnen niet de megakortingen krijgen die grote ketens kunnen bedingen.

    Onderhandelen kan volgens de woordenboeken niet met een lijdend voorwerp gecombineerd worden. Je onderhandelt over iets.


  • ..., terwijl sport bij ons lange tijd onder werd gewaardeerd.
    √ ..., terwijl sport bij ons lange tijd ondergewaardeerd werd.

    Ondergewaardeerd kan niet gesplitst worden.


  • Ondanks het feit dat Nihoul al een tijdje klaagt over een slechte gezondheidstoestand, verklaarde hij aan de pers toch dat hij zich goed voelt.
    √ Nihoul zei tegen de pers dat hij zich goed voelt, hoewel hij al enige tijd een zwakke gezondheid heeft.

    Omslachtige formulering. Voor een luisteraar lijkt een zin lang als die met een bijzin begint.


  • Ik denk dat deze regering nog veel zware beslissingen wacht.
    √ Ik denk dat deze regering nog veel zware beslissingen wachten.

    Het onderwerp van de bijzin is zware beslissingen, niet deze regering. Vervang regering door een persoonlijk voornaamwoord en u hoort het meteen: ... dat haar (niet: zij) nog veel zware beslissingen wachten.


  • De uitgeverij Ludion heeft in zijn aanbod een reeks gidsen over Vlaamse musea.
    √ De uitgeverij Ludion heeft in haar aanbod een reeks gidsen over Vlaamse musea.

    Uitgeverij is alleen vrouwelijk.


  • Martens zegt dat het kartel de beste garantie biedt om het groene gedachtengoed in het parlement te vertegenwoordigen.
    √ ... het groene gedachtegoed ...

    Gedachte heeft twee meervouden: gedachten en gedachtes. Daarom spellen we geen tussen-n in de samenstelling gedachtegoed.


  • uitdrukking
    √ uitspraak: ui-drukking

    De t versmelt met de d die erop volgt.



Taalmail 168 - 3 maart 2004

  • De directeur was ontslagen omdat hij leerlingen het haar had geknipt.
    √ De directeur was ontslagen omdat hij het haar van leerlingen had geknipt.

    In figuurlijk taalgebruik is de constructie met een zogenoemd 'possessief lidwoord' wel gebruikelijk: zich de ogen uit het hoofd schamen, iemand het bloed onder de nagels vandaan halen.


  • Machelen is verloren met 4-1.
    √ Machelen heeft verloren met 4-1.

    In de zin van 'kwijtraken' wordt verliezen vrijwel altijd met hebben vervoegd.


  • Beide kandidaten pleiten voor het schrappen van een aantal van president Bush zijn belastingverlagingen.
    √ Beide kandidaten pleiten voor het schrappen van een aantal belastingverlagingen van / door president Bush.

    De constructie president Bush zijn belastingverlagingen is te informeel voor (geschreven) verslaggeving.


  • Da's geen controle volgens u?
    Dat is geen controle volgens u?

    De verkorte vorm da's behoort tot de informele spreektaal. In verslaggeving klinkt dat is verzorgder.


  • De Tricolor zonk ruim een jaar geleden voor de kust van Duinkerken.
    √ De Tricolor zonk ruim een jaar geleden voor de kust van Duinkerke.

    Beide spellingen komen voor, maar de VRT spelt Duinkerke naar analogie van West- en Frans-Vlaamse plaatsnamen als Adinkerke, Middelkerke, Oostduinkerke en Koudekerke.


  • Ik doe alles om Hope's verleden geheim te houden.
    √ Ik doe alles om Hopes verleden geheim te houden.

    Alleen als de eind-e (zonder accent aigu) als ee uitgesproken wordt, gebruiken we een apostrof: Morricone's muziek. Maar: Hervés pyjama.


  • Neufchâteau
    √ uitspraak: neu·sjaa·too

    Stad in de provincie Luxemburg. De f wordt niet uitgesproken.



Taalmail 169 - 10 maart 2004

  • Waarschijnlijk kan hij zijn objectieven niet halen.
    √ Waarschijnlijk kan hij zijn doelstellingen niet halen.

    In het Nederlands is een objectief de voorste lens of het voorste lenzenstelsel van een camera, telescoop e.d.


  • De hulpdiensten bleven op hun hoede tijdens de takelwerken.
    √ De hulpdiensten bleven op hun hoede tijdens het takelen.

    In de standaardtaal is werkzaamheden het gebruikelijke meervoud. Werken wordt alleen gebruikt bij grote projecten of in combinaties als openbare werken. De infinitief takelen klinkt minder log dan de samenstelling takelwerkzaamheden.


  • Dat vragen we aan Luc Duerloo. Hij is professor geschiedenis hier in Antwerpen.
    √ Dat vragen we aan Luc Duerloo. Hij is hoogleraar geschiedenis hier in Antwerpen.

    Professor is een titel (professor Duerloo) en een aanspreking (goedemorgen, professor). Iemand die we met professor aanspreken, is hoogleraar (in België ook docent). Alleen in informele taal kunnen we professor Duerloo professor (in de) geschiedenis noemen.


  • Het leger trachtte de betogers uit elkaar te drijven.
    √ Het leger probeerde de betogers uit elkaar te drijven.

    Stijlvermenging: trachten is formeler dan proberen, uit elkaar drijven is informeler dan uiteendrijven.


  • Analysten zeggen dat Bush oorlog voert tegen de moderniteit.
    Analisten zeggen dat Bush oorlog voert tegen de moderniteit.

    Analyseren en analyse, maar analist.


  • Koude oorlogstaal noemen ze dat.
    Koude-oorlogstaal noemen ze dat.

    Bedoeld is taal zoals in de Koude Oorlog (koude-oorlogstaal), niet koude taal zoals in de oorlog (koude oorlogstaal). De Woordenlijst gebruikt kleine letters en een streepje in samenstellingen met Koude Oorlog: koude-oorlogsdenken.


  • Rubens
    √ uitspraak: ruu·bəns

    De u is kort en helder. Niet lezen alsof er Rubbens stond.


  • Let op!

  • Het spellingadvies is verouderd. De Woordenlijst spelt sinds 2005 Koude Oorlogstaal.

Taalmail 170 - 17 maart 2004

  • We denken dat Evi zich overslapen heeft.
    √ We denken dat Evi zich verslapen heeft.

    Zich overslapen is geen standaardtaal.


  • Hij liet zich op gang duwen nadat zijn auto niet meer wou starten.
    √ Hij liet zich op gang duwen toen zijn auto niet meer wou starten.

    Nadat klinkt Engels.


  • De doelman wou de handen blijkbaar niet gebruiken.
    √ De doelman wou zijn handen blijkbaar niet gebruiken.

    Naar de 'bezitter' van lichaamsdelen verwijzen we in de standaardtaal met een bezittelijk voornaamwoord als de zin letterlijke betekenis heeft. In vaste verbindingen komt het bepaald lidwoord voor: iemand de hand schudden.


  • Pas binnen twee jaar verhuizen ze naar het Palladiumgebouw.
    √ Pas over twee jaar verhuizen ze naar het Palladiumgebouw.

    Binnen twee jaar betekent: tussen nu en twee jaar. Over twee jaar betekent: twee jaar na vandaag.


  • Hij heeft een moeilijke avond achter de rug, een avond die niet voor hartlijders is geschikt.
    √ ..., een avond die niet voor hartlijders geschikt is.

    Geschikt is een bijvoeglijk naamwoord. Het moet voor het werkwoord staan.


  • Hij beschuldigde de ambtenaar van diefstal en begon een rechtzaak tegen hem.
    √ Hij beschuldigde de ambtenaar van diefstal en begon een rechtszaak tegen hem.

    In een samenstelling met het zelfstandig naamwoord recht als eerste lid gebruiken we meestal de tussenklank s: rechtsgebied, rechtsmiddel, rechtspersoon, rechtszaak, rechtszaal. Maar: rechtbank, rechtspraak.


  • terreur, terrorist, terrorisme
    √ uitspraak: ter·roo...

    In de eerste lettergreep zit de e van bed. Niet met een heldere ee uitspreken.



Taalmail 171 - 24 maart 2004

  • Vorig jaar is de tewerkstelling in de metaalindustrie opnieuw gedaald.
    √ Vorig jaar is de werkgelegenheid in de metaalindustrie opnieuw gedaald.

    Tewerkstelling betekent: werk geven, aan het werk zetten. Werkgelegenheid verwijst naar het aantal banen, de mogelijkheid om te werken.


  • Met dat document mogen Polen hier tijdelijk werken aan een Pools loon.
    √ Met dat document mogen Polen hier tijdelijk werken tegen / voor een Pools loon.

    Aan klinkt Frans.


  • Morgen zal onderzoeksrechter Langlois verhoord worden.
    √ Morgen zal onderzoeksrechter Langlois gehoord worden.

    De verbinding een getuige verhoren en het zelfstandig naamwoord getuigenverhoor zijn correct. Toch kan verhoord de indruk wekken dat rechter Langlois ergens van verdacht wordt. Gehoord is neutraler.


  • De advocaat van Laetitia liet opmerken dat er drie mogelijkheden waren.
    √ De advocaat van Laetitia wees erop dat er drie mogelijkheden waren.

    Iemand iets doen opmerken is wel correct in de betekenis van 'iemand erop wijzen'.


  • Het vuur brak uit op de zevende verdieping, waarschijnlijk door een defect aan de electrische verwarming.
    √ Het vuur ontstond op de zevende verdieping, waarschijnlijk door een defect aan de elektrische verwarming.

    Het vuur brak uit is een vermenging van het vuur ontstond en de brand brak uit (of ontstond). In Nederlandse woorden spellen we altijd elek-: elektriciteit, elektrocuteren, elektronenmicroscoop, elektronica, elektronisch.


  • Bij ons zijn er ook slechterikken.
    √ Bij ons zijn er ook slechteriken.

    Als de klemtoon op ik valt, spellen we twee k's in het meervoud van het zelfstandig naamwoord: blikken, prikken, strikken. Anders spellen we één k in het meervoud: flauweriken, kanunniken, monniken, perziken.


  • werkloosheid
    √ uitspraak: werk·loos·heid

    In woorden die op -loosheid eindigen, valt de klemtoon doorgaans op -loos-. Een paar uitzonderingen zijn stuurloosheid, thuisloosheid en eerloosheid.



Taalmail 172 - 31 maart 2004

  • De regering zit in een allesbehalve comfortabele positie, sinds een voormalig veiligheidsadviseur uit de school is geklapt.
    √ ..., sinds een voormalig veiligheidsadviseur uit de school heeft geklapt.

    In de betekenis van 'praten' wordt klappen met hebben vervoegd. Die betekenis komt in het algemeen Nederlands alleen in de uitdrukking uit de school klappen voor. In België wordt ook uit de biecht klappen gezegd.


  • Twee derde van de bedrijven hebben minder dan tien werknemers in dienst.
    √ Twee derde van de bedrijven heeft minder dan tien werknemers in dienst.

    Na een breukgetal (twee derde) staat de persoonsvorm bij voorkeur in het enkelvoud.


  • Vrijdag is de celwagen gebruikt voor het vervoer van andere gevangenen. Wellicht is het scheermesje dan in de celwagen terechtgekomen.
    √ Wellicht is het scheermesje toen in de celwagen terechtgekomen.

    Dan heeft betrekking op een tijdstip in de toekomst: 'Volgende week heb ik meer tijd. Dan kom ik zeker eens langs.'


  • De twijfel speelt in de kaarten van de advocaten van Dutroux.
    √ De twijfel speelt de advocaten van Dutroux in de kaart.

    Vaste verbinding: iets speelt iemand in de kaart.


  • De provincie plaatst ook bordjes die naar de fietscafé´s verwijzen.
    √ De provincie plaatst ook bordjes die naar de fietscafés verwijzen.

    We spellen geen apostrof in het meervoud van woorden die op é eindigen. 'Bordjes die ergens naar verwijzen' kunnen we ook gewoon wegwijzers noemen.


  • Volgens de politie kwam de chauffeur er vanaf met lichte verwondingen.
    √ Volgens de politie kwam de chauffeur ervan af met lichte verwondingen.

    Het werkwoord is afkomen van. Van en af horen in dit geval niet bij elkaar en worden daarom niet aan elkaar gespeld.


  • burgemeester
    √ uitspraak: burgemeester

    De klemtoon ligt op -mees-.



Taalmail 173 - 7 april 2004

  • Toch zijn er nog struikelstenen, dingen die beter kunnen.
    √ Toch zijn er nog struikelblokken, dingen die beter kunnen.

    Struikelsteen is geen algemeen Nederlands.


  • Vanochtend werd het memoriaal van de genocide ingewijd.
    √ Vanochtend werd het gedenkteken voor de genocide ingewijd.

    Letterlijk vertaald Frans (mémorial). In het Nederlands is een memoriaal een boek waarin de boekhouding wordt opgetekend.


  • Het Parkbos is een van de vier groene gebieden die rond Gent zal komen.
    √ Het Parkbos is een van de vier groene gebieden die rond Gent zullen komen.

    Rond Gent zullen vier groene gebieden komen. Het Parkbos is daar een van.


  • Eind de jaren '80 kwamen er barsten in het Oostblok.
    Eind jaren tachtig kwamen er barsten in het Oostblok.

    Geen lidwoord in de constructie begin/eind jaren tachtig. Schrijf het getal bij voorkeur voluit. Gebruikt u toch cijfers, dan schrijft u geen apostrof: de jaren 80.


  • Penelope Cruz heeft zin om tot haar 90 de wereld rond te trekken.
    √ Penelope Cruz heeft zin om tot haar negentigste de wereld rond te trekken.

    De leeftijd wordt in deze constructie met een rangtelwoord (negentigste) uitgedrukt. Schrijf ook in dit geval het getal bij voorkeur voluit.


  • De Europese Unie kan gebruik maken van militaire middelen die de lidstaten ter beschikking stellen.
    √ De Europese Unie kan gebruikmaken van militaire middelen die de lidstaten ter beschikking stellen.

    De Woordenlijst spelt gebruikmaken in één woord. Van Dale spelt gebruik maken. De VRT volgt de Woordenlijst.


  • Peter Ustinov is gestorven in een Zwitsers hospitaal.
    √ Peter Ustinov is gestorven in een Zwitsers ziekenhuis.

    Een hospitaal is een militair ziekenhuis.



Taalmail 174 - 14 april 2004

  • Het is zonneklaar dat deze muziek haar nauw aan het hart ligt.
    √ Het is zonneklaar dat deze muziek haar na aan het hart ligt.

    Na betekent 'dichtbij'. De oorspronkelijke overtreffende trap ervan is nog steeds gebruikelijk als bijvoeglijk naamwoord: de naaste verwanten.


  • Vier gemaskerde mannen konden voor 40 000 euro aan merkkledij stelen.
    √ Vier gemaskerde mannen konden voor 40 000 euro aan merkkleding stelen.

    Kledij wordt vooral gebruikt voor ambtsgewaden en traditionele klederdracht. Anders is kleding of kleren gebruikelijker.


  • De ontslagen kaderen in een bezuinigingsplan.
    √ De ontslagen passen in een bezuinigingsplan.

    Kaderen in is letterlijk vertaald Frans.


  • De prijs van huizen en bouwgronden swingt de pan uit.
    √ De prijs van huizen en bouwgronden rijst de pan uit.

    De pan uit swingen heeft op muziek en dansen betrekking en wordt nagenoeg altijd met een positieve betekenis gebruikt. De pan uit rijzen heeft een negatieve bijklank.


  • De reclame wilt ons doen geloven dat je slank blijft van ontbijtgranen.
    √ De reclame wil ons doen geloven dat je slank blijft van ontbijtgranen.

    De derde persoon enkelvoud van de onvoltooid tegenwoordige tijd van willen is wil.


  • In de Paasvakantie is Ketnet al om 7 uur op post.
    √ In de paasvakantie is Ketnet al om 7 uur op post.

    Pasen wordt met een hoofdletter gespeld. Samenstellingen met paas- beginnen met een kleine letter: paasmaandag, paaskaars, paasei.


  • Volgens de politie kwamen tenminste twintig mensen om het leven.
    √ Volgens de politie kwamen ten minste twintig mensen om het leven.

    Tenminste betekent 'althans', ten minste betekent 'op zijn minst'.



Taalmail 175 - 21 april 2004

  • Het goederenvervoer in beide richtingen neemt toe. Daarom is spoorlijn 10 onlangs ontdubbeld.
    √ ... Daarom is spoorlijn 10 onlangs verdubbeld.

    Ontdubbelen is gebruikt in een betekenis die aan het Frans ontleend is (dédoubler betekent 'splitsen'). In het algemeen Nederlands betekent ontdubbelen 'ergens de dubbele exemplaren uit halen': een gegevensbank, een verzendlijst, zoekresultaten ontdubbelen.


  • Zijn ideeën waren geen lang leven beschoren.
    √ Zijn ideeën was geen lang leven beschoren.

    Het onderwerp van de zin is geen lang leven. Zijn ideeën is meewerkend voorwerp. Volgens de ANS zijn zinnen waarin de persoonsvorm met het meewerkend voorwerp overeenkomt, niet voor alle taalgebruikers acceptabel.


  • Het is geen democratie, want de kiezers worden van alles op de mouw gespeld.
    √ Het is geen democratie, want de kiezers wordt van alles op de mouw gespeld.

    Dezelfde opmerking als hierboven: van alles is het onderwerp van de zin, de kiezers het meewerkend voorwerp.


  • Volgens het gemeentebestuur is de vertraging de fout van de aannemer.
    √ Volgens het gemeentebestuur ligt de schuld voor de vertraging bij de aannemer.

    Fout is letterlijk vertaald Frans.


  • Daarna verplichtte hij me om medicijnen in te nemen.
    √ Daarna dwong hij me om medicijnen in te nemen.

    Verplichten wordt vooral gebruikt als het om morele dwang gaat (vgl. zich ergens toe verplicht voelen) of om iets wat voorgeschreven is. Dwingen houdt in dat het tegen de wil van het slachtoffer is. Er kan geweld mee gepaard gaan.


  • Eén windturbine levert een vermogen van 3,6 MegaWatt.
    √ Eén windturbine levert een vermogen van 3,6 megawatt.

    Natuurkundige eenheden worden voluit met een kleine letter gespeld: pascal, volt, watt, ohm. Dat geldt ook voor de voorvoegsels: kilo-, mega-, giga-. Het symbool voor megawatt is MW, met hoofdletters.


  • De inbrekers gingen toen op dezelfde manier tewerk als in Waarschoot vannacht.
    √ De inbrekers gingen toen op dezelfde manier te werk als in Waarschoot vannacht.

    Te werk gaan wordt in drie woorden gespeld.


Deel op FacebookShare on Twitter