Taaldag 2009
Een impressie door Edward De Maesschalck

Op dinsdag 27 oktober vond in het Flageygebouw in Elsene de tweede taaldag van de VRT plaats. Die stond deze keer in het teken van 'overtuigingskracht'. In totaal defileerden wel veertig mensen op het podium onder de uitstekende leiding van Marcel Vanthilt en Sofie Lemaire. Het hoogtepunt van de dag werd het eerbetoon aan de onvolprezen taalvirtuoos drs. P, ondertussen 90 jaar oud.

Hij kreeg van Vlaams minister van Onderwijs, Pascal Smet, en van Linde Van den Bosch, van de Nederlandse Taalunie, een speciale oorkonde. Muzikant Jan De Smet zong tot slot het onvergetelijke Dodenrit (over de wolven die een hele familie op een slee oppeuzelen).

Drie dames lieten op uw reporter een grote indruk na. De eerst was Sarah Van Hoof (UA), die de taalevolutie bij fictie onder de loep nam. Daaruit bleek overduidelijk dat het gebruik van dialect en tussentaal in fictieprogramma's een generatie geleden even courant was als vandaag, in tegenstelling tot wat sommige taalpessimisten graag beweren. Ilona Plichart (Wablieft) bestudeerde het 'ambtenarees' en stelde vast dat de vraag bij het recente Antwerps referendum over de Oosterweelverbinding helaas mag gelden als een schoolvoorbeeld van hoe het niet moet. Ten slotte was er nog Katrijn Maryns (UGent), die zonneklaar aantoonde dat de interviewtechnieken voor asielzoekers niet deugen.

Een van de groepsdebatten draaide rond de stelling 'Afschaffen, die lessen Nederlands'. Dat was immers gebeurd in een school in Utrecht, maar de directeur Lennert Janssen (op de foto in het midden) relativeerde meteen deze mediahype. De klassieke lessen bleken vervangen door kleine groepjes, waarbij de leraar niet meer doceert maar als coach optreedt. De meeste Vlamingen waren niet te spreken over een beknibbeling op de lessen, maar een pasklare oplossing voor het probleem van taalzwakke leerlingen hadden ze niet. De ene pleitte ervoor dat alle leraars een beetje taalleraar zouden moeten zijn, maar een ander oordeelde dat de leraars nu al overvraagd zijn.

Een belangrijke focus van de taaldag lag op lichaamstaal of 'lijfspraak'. De Nederlander Aldert Vrij is een wereldautoriteit op het gebied van leugendetectie en waarschuwde voor foute interpretaties. Leugenaars zijn erg gefocust en dikwijls minder verstrooid, verward of ontwijkend dan waarheidsprekers. Als ze hun verzonnen verhaal achterstevoren moeten vertellen, vallen ze dikwijls door de mand. Beatrice de Gelder (Tilburg) legde uit dat lichaamstaal haast steeds onbewust gebeurt en wel sneller dan de bliksem, terwijl Dirk Van de Merlen uitlegde hoe acteurs lichaamstaal leren acteren. Opmerkelijk was het pleidooi van strafpleiter Walter Van Steenbrugge (foto) voor meer audiovisuele middelen tijdens het verhoor, precies om het immense belang van lichaamstaal.

Een leuk debat handelde over de taal van politici en journalisten. Koert Debeuf van Open VLD (foto rechts) verklapte dat hij collega's altijd de raad geeft eerst de eigen boodschap te verkondigen en de vraag van de journalisten niet af te wachten of zelfs te negeren. Jos Geysels (Groen!) bekende dat hij Terzake lang heeft beschouwd als een dramaserie à la Thuis, maar vandaag heerst er eerder 'rustige vastheid'. Kathleen Cools (VRT) en Paul Sneyder (correspondent NOS) lieten zich echter niet uit het veld slaan. Iedereen was het erover eens dat zelfs de grootste retoriek een zwakke boodschap niet kan verhullen.

Er waren nog meer gesprekken en debatten, zoals met Jan Van Rompaey en enkele taaldeskundigen over het oprukkende dialect. De meesten leken er niet van wakker te liggen, al moeten de Vlamingen goed begrijpen dat standaardtaal in sommige omstandigheden echt wel onontbeerlijk is. Leuk was ook het gesprek over de stemkleur met Cees Manintveld (Multivoice.nl) en Lute Vanduffel (VoxOffice). Nederland blijkt enkele kleuren meer te hebben, zoals oranje (alarmerende stem!). Tijdens de middagpauze mochten deelnemers van de taaldag hun stem op kleur laten beoordelen en dat werd een overweldigend succes.

Er werden op deze taaldag ook heel wat prijzen uitgereikt, zoals de mooiste verspreking voor Filip Feyten met 'vleerluizen', het mooiste nieuwste woord voor Michel Wuyts met 'De Phara van het peloton, zo scherp als een fileermes', zuinig taalgebruik voor Lisbeth Imbo met 'Kardineels', de mooiste contaminatie voor prof. Matthys met 'waar de lat gaat eindigen', de wisselbeker Herman Decroo voor Johan Vande Lanotte ('een poepje van eigen deeg') en de Wablieft-prijs voor twee ziekenfondsen. De leukste verspreking gebeurde live op het podium, want Sofie Lemaire had het over kont-animatie in plaats van contaminatie. Misschien met een poepje van eigen deeg?

Er waren tal van filmpjes te zien, meestal documenten uit vroeger jaren, maar er waren ook enkele nieuwe ingeblikt, zoals de journaals uit 1909, 1939 en 1969. Jan Becaus figureerde als de nieuwslezer, Frank Deboosere als de weerman. De eerste muntte vooral uit door het journaal uit de belle époque, waarin hij een hilarisch maar tegelijk bijzonder prachtig ouderwets Nederlands gebruikte. De weerman kreeg de lachers op zijn hand, toen hij (in 1939) het weerbericht van onze kolonie toelichtte, en toen hij (in 1969) als een hippe beatle kwam opdraven.