Taaldag 2013 - "Taal en kansen kernbegrippen voor de VRT"

Sandra De Preter

 

Dames en heren, beste deelnemers aan de Taaldag,

Hartelijk welkom op deze zesde editie van de Taaldag. Terug waar het in 2008 begon, in Antwerpen. Net zoals de voorbije jaren organiseren we deze Taaldag samen met de Nederlandse Taalunie. Ik kan er alleen maar blij om zijn dat de nieuwe algemeen secretaris van de Taalunie, Geert Joris, het engagement van zijn organisatie aanzienlijk uitgebreid heeft. Het resultaat mag er zijn: een Taaldag in twee delen: hier in deSingel, en straks in de tent op de Boekenbeurs. En wees gerust, tussendoor krijgt u eten en drinken.

De Taalunie en de VRT waren het onmiddellijk eens over het thema van deze dag: ‘taal schept kansen’. Geert Joris zal u straks uitleggen dat dát de bestaansreden bij uitstek is voor zijn Taalunie, in een maatschappij waar de kansen helaas nog ongelijk verdeeld zijn.

De afgelopen jaren was taalbeheersing geregeld in de actualiteit: de taalbeheersing in lerarenopleiding, de vraag naar betere taalvaardigheid en meertaligheid in het bedrijfsleven, de bezorgdheid om muziekcreatie in de eigen taal: het zijn allemaal uitingen van de zorg om de bewoners van dit taalgebied maximale kansen te bieden, zowel economisch als sociaal en cultureel.

Ook deze week is taalbeheersing niet uit het nieuws. Vandaag zijn de resultaten voorgesteld van nieuw taalonderzoek van de KU Leuven dat aantoont dat taalbeheersing grotere slaagkansen creëert in het onderwijs. Later deze week worden de resultaten bekendgemaakt van een taalattitude-onderzoek dat de Taalunie samen met Radio 1 en De Standaard liet uitvoeren.

Voor een openbare omroep als de VRT zijn ‘taal’ en ‘kansen’ twee kernbegrippen. Taal is een van de middelen waar we onze opdracht mee vervullen, en de VRT biedt iedereen – zonder uitzondering – de kans om deel te nemen aan alle facetten van onze samenleving. De taal schept mee die kansen.

Taal is voor een omroep een belangrijk werkinstrument. Het is dé grondstof waarmee we dagelijks radio- en tv-netten en online en mobiele media maken. Een omroep heeft er alle belang bij een verzorgde, aantrekkelijke en duidelijke taal te gebruiken als hij zijn opdracht zo goed mogelijk wil uitvoeren. In Vlaanderen heeft de overheid haar openbare omroep ook altijd beschouwd als de uitdrager van een verzorgde en efficiënte taal. Zij is ervan overtuigd dat radio en televisie ertoe kunnen bijdragen dat de leden van de gemeenschap hun taalbeheersing verbeteren. De ouderen onder u herinneren zich vast nog wel ‘Hier spreekt men Nederlands’ en ‘Voor wie haar soms geweld aandoet’. Haar, de taal. Tegenwoordig doen we dat via VRTtaal.net en de Taalmails. En via onze uitzendingen, websites, mobiele toepassingen en simpelweg in élk contact met onze 6 miljoen potentiële klanten.

Kansen scheppen is voor de VRT ook cruciaal. De VRT is een inclusieve omroep. Dat betekent dat we met onze generalistische programma’s iedereen willen bereiken, ook senioren, jongeren, nieuwe Vlamingen, lager opgeleiden, mensen met een handicap en mensen in armoede. Het aanbod moet ook voor mensen die minder kansen gekregen hebben, toegankelijk zijn. Taal speelt daarin een cruciale rol.

In het vernieuwde Taalcharter van de VRT hebben we daarom de maatschappelijke diversiteit geïntegreerd als een belangrijk element. De omroep moet een verzorgde en voorbeeldige taal hanteren, maar er ook voor zorgen dat die taal door iedereen verstaanbaar is. De VRT hecht het grootste belang aan de sturing en opvolging van het taalgebruik. Maar tegelijk moet taal gebruiken een plezier blijven, én rekening houden met de snel wisselende maatschappelijke realiteit. De omroep wil geen taalgebruik hanteren dat boven de hoofden blijft steken; het moet de Vlaming raken, niet alleen in het hoofd, maar ook in het hart.

Taal is ook een dynamisch gegeven. Daarom houdt het taalbeleid van de omroep ook rekening met context, registers, nieuwe taalvormen en taaluitingen. Vorig jaar hebben we op de Taaldag verslag gedaan over de toegankelijkheid van het taalgebruik in ons journaal, want de Vlamingen informeren over de toestand van de wereld is een van onze kernopdrachten. Dit jaar hebben we die toegankelijkheid ook onderzocht bij ouderen, anderstaligen, lager opgeleiden, mensen met een lichte verstandelijke handicap en mensen in armoede. Uit gesprekken met die mensen hebben we veel tips gehaald waarmee we het meest beluisterde VRT-journaal nóg beter kunnen maken, het nieuws op Radio 2. Toemeka, de organisatie die het onderzoek voor ons gedaan heeft, licht dat hier vandaag toe in een workshop. Maar de VRT-radio maakt ook werk van de optimale verstaanbaarheid van nieuws en informatie op andere netten: zo hebben Studio Brussel en MNM ook eigen nieuwsbulletins.

Ik ben ook blij dat we vandaag kunnen aankondigen dat de VRT een partner is in het digitale leerplatform ‘Nederlands leren’. We zullen met veel plezier journaals en andere uitzendingen ter beschikking stellen van dat leerplatform, zodat anderstaligen die al een beetje Nederlands kennen, ook buiten de klas toegang kunnen krijgen tot oefenmateriaal. Daarnaast spelen we met onze programma's ook in op taalverwerving voor kinderen van vreemde origine én hun ouders. Graag vestig ik daarbij jullie aandacht op de animatiereeks ‘Boris en Binti’, die vanaf begin 2014 te zien zal zijn op Ketnet. Deze reeks kwam tot stand in samenwerking met de vzw het Huis van het Nederlands.

Taal is voor de omroep een werkinstrument, zei ik daarstraks, maar het is ook een bron van plezier en creativiteit. Onze radionetten besteden de hele komende week nog uitgebreid aandacht aan taalbeheersing en taalplezier, elk op zijn manier en in zijn stijl.

En straks, na de sessies hier in deSingel, nemen we u mee naar de Boekenbeurs, even verderop. (Ja, u mag gratis naar binnen.) Daar lanceren we de verkiezing van het woord van het jaar, u krijgt er een voorproefje van het boekenprogramma ‘Man over boek’ dat vanavond op Canvas begint en we reiken er de derde Grote Prijs Jan Wauters uit, de VRT-prijs voor een man of vrouw uit de media die excelleert in het gebruik van het Nederlands. Daarna bent u welkom op de stands van de Nederlandse Taalunie en de VRT.

En van kansen gesproken: op de VRT-stand kunt u een screentest doen. De kans van uw leven.

Ik wens u een boeiende, leerrijke, inspirerende en prettige Taaldag.

Sandra De Preter
gedelegeerd bestuurder VRT
5 november 2013